Tận dụng tính ẩn danh và phi biên giới của các sàn thương mại điện tử (TMĐT), không ít doanh nghiệp đã dựng lên những hệ thống gian hàng ảo, hóa đơn khống nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế.
Chính vì vậy, ngành Thuế đang đẩy mạnh việc kết nối dữ liệu liên ngành: hóa đơn điện tử (cơ quan thuế) – dòng tiền (ngân hàng) – vận động hàng hóa (hải quan) để chặn đứng gian lận qua sàn TMĐT.
Trong kỷ nguyên số, việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm mục đích gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà là để tạo ra một sân chơi bình đẳng.
5 thủ đoạn gian lận tinh vi núp bóng TMĐT
Trong thời gian qua với sự bùng nổ của kinh tế số đã mang lại cơ hội xuất khẩu lớn cho người nộp thuế đặc biệt là các tổ chức cá nhân kinh doanh qua các sàn TMĐT, tuy nhiện thực tiễn này cũng đặt ra những thách thức chưa từng có trong kiểm soát hoàn thuế. Các đối tượng đã tận dụng tính ẩn danh và phi biên giới của TMĐT để xây dựng những kịch bản gian lận tinh vi. Qua thực tiễn, cơ quan quản lý đã nhận diện được 5 thủ đoạn phổ biến của các đơn vị kinh doanh thương maị điện tử. Cụ thể:
Thứ nhất, lập hệ thống gian hàng ảo để quay vòng hóa đơn: Theo đó các đối tượng lập nhiều gian hàng trên các sàn TMĐT bằng thông tin cá nhân giả hoặc thuê mướn, rồi tự đặt hàng (buff đơn ảo) với giá trị cao, thực tế không có hàng hóa hoặc chỉ là gói hàng rỗng. Qua đó, tạo ra doanh thu ảo để hợp thức hóa việc xuất hóa đơn GTGT đầu ra cho các công ty “ma” khác, tạo chuỗi khấu trừ thuế hoặc lập hồ sơ hoàn thuế xuất khẩu ảo;
Thứ hai, lợi dụng mô hình bán hàng không qua kho: Khai báo đầu vào từ các hộ kinh doanh cá thể trên mạng xã hội, gom hóa đơn lẻ hoặc mua hóa đơn của các hộ kinh doanh này để kê khai thuế đầu vào, sau đó làm hồ sơ hoàn thuế dựa trên các “chi phí thu mua” không có thực.
Thứ ba, lợi dụng thanh toán trung gian và ví điện tử trên sàn TMĐT: Tiền được chuyển vòng vèo qua nhiều tài khoản cá nhân, ví điện tử rồi quay trở lại túi chủ doanh nghiệp dưới dạng “thanh toán đơn hàng”, tạo giao dịch mua bán giả đã thanh toán đầy đủ qua hệ thống tài chính.
Thứ tư, xuất khẩu tại chỗ ảo qua kho ngoại quan TMĐT: Doanh nghiệp khai báo xuất khẩu hàng hóa cho các đối tác nước ngoài bán trên sàn TMĐT quốc tế (Amazon, eBay). Tuy nhiên, hàng thực chất vẫn nằm trong kho nội địa hoặc được tuồn ra bán lẻ không hóa đơn trên Facebook, Zalo. Bộ hồ sơ xuất khẩu vẫn được hoàn thiện để xin hoàn thuế.
Thứ năm, giả mạo chứng từ vận chuyển của các đơn vị chuyển phát nhanh: Do đơn hàng TMĐT thường nhỏ lẻ, các đối tượng gom nhiều đơn hàng ảo thành một lô hàng lớn, cấu kết với đơn vị vận chuyển làm giả chứng từ gửi hàng của các hãng chuyển phát nhanh để chứng minh “hàng đã ra khỏi Việt Nam” nhằm hoàn tất bộ hồ sơ hoàn thuế.
Các thủ đoạn gian lận qua sàn thương mại điện tử đã bị nhận diện
Kiểm soát chặt chẽ hàng hoá xuất khẩu qua sàn TMĐT
Đại diện Cục Thuế cho biết, điều kiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào đối với xuất khẩu hàng hóa qua sàn thương mại điện tử ở nước ngoài hiện nay đã được quy định khá chặt chẽ tại Khoản 1 Điều 28 Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Theo đó, một hồ sơ hoàn thuế hợp lệ giờ đây không chỉ cần hóa đơn, mà phải chứng minh được việc đã xuất bán hàng hóa ở ngoài Việt Nam. Hồ sơ bao gồm
Hợp đồng ký với nhà quản lý sàn giao dịch thương mại điện tử để bán hàng hóa trên sàn thương mại điện tử ở nước ngoài. Chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (việc thanh toán ủy quyền phải được quy định trong hợp đồng với nhà quản lý sàn thương mại điện tử trong trường hợp bên bán ủy quyền cho các nhà quản lý sàn thu hộ tiền từ người mua ở nước ngoài)
Tờ khai đã hoàn thành thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật về hải quan khi gửi hàng ra nước ngoài. Tài liệu chứng minh giao hàng cho người mua ở nước ngoài; phiếu đóng gói, vận đơn, chứng từ bảo hiểm hàng hóa (nếu có).
Nhìn sâu vào bản chất, cuộc chiến chống gian lận thuế hiện nay đang chuyển dịch từ phương thức truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu. Kiểm tra chứng từ vẫn là nền tảng pháp lý bắt buộc, bởi mọi quyết định quản lý thuế đều phải dựa trên hồ sơ hợp lệ theo quy định. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở chứng từ thì rõ ràng không còn đủ để nhận diện giao dịch có thật hay không đặc biệt là các giao dịch mua bán, cung cấp dịch vụ trong môi trường số.
Vì vậy, định hướng chiến lược của ngành Thuế là chuyển từ “quản lý dựa trên hồ sơ” sang “quản lý dựa trên dữ liệu”, tức là thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu kết nối liên ngành: Hóa đơn điện tử (cơ quan thuế) – Dòng tiền (ngân hàng) – Vận động hàng hóa (hải quan). Hệ thống phân tích rủi ro sẽ đóng vai trò quét toàn bộ mạng lưới giao dịch để phát hiện những bất thường ngay lập tức. Đây là mô hình quản lý hiện đại, giúp phân biệt rạch ròi giữa doanh nghiệp tuân thủ tự nguyện và các đối tượng cố tình trục lợi.
Đại diện cơ quan thuế khẳng định, việc kiểm soát dữ liệu giao dịch số không nhằm mục đích gây khó dễ cho doanh nghiệp, mà là để tạo ra một sân chơi bình đẳng. Trong kỷ nguyên số, minh bạch không còn là sự lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn. Chỉ khi dòng tiền thực, hàng hóa thực và dữ liệu thực khớp lệnh, khi đó, chính sách thuế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy kinh tế bền vững.
Nguyễn Trung
Nguồn: https://www.gdt.gov.vn/wps
