Khi mọi giao dịch dần được số hóa, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý thuế không chỉ là thu đúng, thu đủ mà còn phải tạo dựng được môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và thuận lợi cho người nộp thuế.
Với tinh thần đó, Cục Thuế phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức Hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Dòng tiền rõ ràng, kinh doanh an tâm, thuế minh bạch” vào sáng ngày 20/05 tại trụ sở Cục Thuế, nhằm tạo diễn đàn trao đổi giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng hộ kinh doanh.
Phó cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh phát biểu tại hội thảo
Định hướng quản lý thuế minh bạch
Phát biểu tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, trong thời gian qua, ngành Thuế đã triển khai nhiều giải pháp quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế như: triển khai thành công hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên phạm vi toàn quốc; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các khâu của quy trình quản lý thuế; triển khai Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài; xóa bỏ cơ chế khoán và thực hiện cơ chế kê khai đối với hộ kinh doanh (HKD); xây dựng các hệ thống quản lý rủi ro và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành và các tổ chức liên quan.
Theo Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh, quản lý thuế theo dòng tiền không nhằm tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp (DN) mà hướng tới mục tiêu xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng; đồng thời hỗ trợ người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuế thuận lợi hơn. Việc kiểm soát dòng tiền minh bạch cũng giúp hạn chế gian lận thuế, hóa đơn bất hợp pháp và tạo điều kiện để cơ quan thuế nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.
“Thực tiễn cho thấy hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.” Lãnh đạo Cục Thuế chia sẻ.
Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh cho rằng, hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.
“Việc nghiên cứu và từng bước triển khai phương thức quản lý thuế dựa trên phân tích dòng tiền đang trở thành xu hướng tất yếu của nhiều cơ quan thuế hiện đại trên thế giới”, Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Cục Thuế, thời gian qua ngành Thuế đã triển khai nhiều giải pháp hiện đại hóa quản lý như triển khai thành công hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên phạm vi toàn quốc; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các khâu của quy trình quản lý thuế; triển khai Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài; xóa bỏ cơ chế khoán và thực hiện cơ chế kê khai đối với HKD; xây dựng các hệ thống quản lý rủi ro và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành và các tổ chức liên quan.
Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh cho biết, việc ngành Thuế triển khai hóa đơn điện tử đã tạo ra nguồn dữ liệu lớn về các giao dịch kinh tế trong toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều tổ chức, cá nhân phát sinh nhiều giao dịch thậm chí thường xuyên và giá trị lớn, có thể nhận thấy thông qua tài khoản ngân hàng, nền tảng số, trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển,… Các giao dịch này có thể liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của tổ chức hoặc thu nhập chịu thuế của cá nhân nhưng không thực hiện thông qua hệ thống hóa đơn điện tử hoặc kê khai đầy đủ.
“Do đó, trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử là trung tâm, là căn cứ để so sánh, đối chiếu với những dòng tiền khác của người nộp thuế, từ đó xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, phân tích rủi ro và thực hiện kiểm tra nếu thực sự cần thiết.” Phó Cục trưởng cho biết.
Để quản lý hiệu quả thì dữ liệu dòng tiền phải bảo đảm yêu cầu “Đúng – Đủ – Sạch – Sống”, Phó Cục trưởng Đặng Ngọc Minh cho rằng, việc quản lý thuế theo dòng tiền đòi hỏi sự phối hợp, chia sẻ thông tin thường xuyên, tự động và theo thời gian thực giữa cơ quan thuế với ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và các đơn vị liên quan nhằm xây dựng “hệ sinh thái” dữ liệu phục vụ công tác quản lý thuế.
Phó Tổng biên tập Báo Tiền phong Nguyễn Ngọc Tiến phát biểu tại hội thảo
Theo ông Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng biên tập Báo Tiền phong, thuế không chỉ là nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ điều tiết phát triển kinh tế, bảo đảm công bằng xã hội và củng cố niềm tin thị trường. Phó Tổng biên tập nhận định, trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, dòng tiền đang trở thành “hơi thở” của hoạt động kinh doanh, vì vậy quản lý thuế gắn với dòng tiền không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là vấn đề thiết thân đối với DN và người dân.
Phó Tổng biên tập Nguyễn Ngọc Tiến cho rằng, DN hiện nay không chỉ quan tâm đến nghĩa vụ thuế mà còn đặc biệt chú trọng đến tính minh bạch, sự ổn định chính sách và chi phí tuân thủ. Do đó, cải cách thuế cần tiếp tục được thực hiện theo hướng đồng bộ, hiện đại, thực chất hơn; vừa bảo đảm nguồn thu cho NSNN, vừa tạo môi trường thuận lợi để DN yên tâm đầu tư, sản xuất kinh doanh.
“Một chính sách thuế hiệu quả cần minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo. Nhưng sâu xa hơn, chính sách ấy phải tạo dựng được niềm tin. Khi người dân và DN tin rằng nghĩa vụ thuế được thực hiện công bằng, nguồn thu được sử dụng hiệu quả, thủ tục ngày càng thuận lợi, thì sự đồng thuận xã hội sẽ trở thành nguồn lực bền vững nhất cho phát triển” Phó Tổng biên tập Nguyễn Ngọc Tiến nhấn mạnh.
Số hóa giao dịch giúp phát hiện bất thường và nhận diện các giao dịch có dấu hiệu rủi ro
Theo quan điểm của ông Nguyễn Tiến Trung Trưởng ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế), quản lý thuế theo dòng tiền là sự thay đổi căn bản về tư duy quản trị thuế, chuyển từ quản lý theo hồ sơ sang quản lý theo dữ liệu, từ hậu kiểm sang quản lý rủi ro và giám sát theo thời gian gần thực.
Trưởng ban Nguyễn Tiến Trung cho rằng, khi các giao dịch ngày càng được số hóa thông qua chuyển khoản, ví điện tử, mã QR hay sàn thương mại điện tử, mỗi giao dịch đều để lại dấu vết số dưới dạng dữ liệu thanh toán, hóa đơn điện tử hoặc lịch sử giao dịch ngân hàng. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng để cơ quan thuế đối chiếu doanh thu kê khai với dòng tiền thực nhận, phát hiện bất thường và nhận diện các giao dịch có dấu hiệu rủi ro.
Quản lý thuế theo dòng tiền là phương thức quản lý dựa trên việc thu thập, kết nối, phân tích và đối chiếu dữ liệu giao dịch tài chính của người nộp thuế nhằm phục vụ công tác quản lý thuế. Bản chất của phương thức này là lấy dữ liệu dòng tiền làm cơ sở hỗ trợ xác định doanh thu, thu nhập và nghĩa vụ thuế. Dòng tiền ở đây bao gồm toàn bộ luồng tiền phát sinh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thông qua ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, nền tảng số, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển thu hộ và các hệ thống thanh toán điện tử khác.
Ông Nguyễn Tiến Trung cho biết, qua thực tiễn quản lý, cơ quan thuế đã ghi nhận nhiều hình thức tiềm ẩn rủi ro như điều chuyển dòng tiền thông qua hợp đồng vay vốn nội bộ, hợp đồng dịch vụ không phản ánh đúng bản chất giao dịch, tạm ứng kéo dài không rõ mục đích hoặc phân tán doanh thu qua nhiều tài khoản cá nhân nhằm giảm nghĩa vụ thuế.
Đặc biệt, lĩnh vực thương mại điện tử và HKD cá thể được đánh giá là khu vực tiềm ẩn nhiều rủi ro khi nhiều trường hợp phát sinh doanh thu lớn nhưng không đăng ký, kê khai hoặc cố tình chia nhỏ dòng tiền qua nhiều tài khoản khác nhau để che giấu doanh thu thực tế.
Các đại biểu tham gia ý kiến tại hội thảo
Theo ông Nguyễn Tiến Trung, trong tương lai, khi hệ thống dữ liệu được kết nối đồng bộ, công tác kiểm tra thuế cũng sẽ thay đổi mạnh theo hướng tự động hóa. Cơ quan thuế có thể giám sát rủi ro theo thời gian thực, kiểm tra từ xa thông qua cổng giao tiếp điện tử và ưu tiên nguồn lực vào các đối tượng có chỉ số rủi ro cao nhất.
“Nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ, dữ liệu và tổ chức thực hiện, quản lý thuế theo dòng tiền sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng của hệ thống thuế; tăng cường kỷ luật tài chính; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia; đồng thời tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững trong nền kinh tế số.” Trưởng ban Nguyễn Tiến Trung nhấn mạnh.
Đối thoại, tháo gỡ vướng mắc
Dưới góc độ DN cung cấp giải pháp công nghệ, ông Nguyễn Quang Khải, Phó Giám đốc Khối Giải pháp Bán lẻ (MISA) phân tích: Để hộ kinh doanh thực hiện tốt nghĩa vụ thuế thì điều quan trọng không chỉ nằm ở khâu kê khai cuối kỳ mà phải bắt đầu từ việc ghi nhận đầy đủ dữ liệu kinh doanh ngay trong quá trình bán hàng hằng ngày.
Theo MISA, khi từng giao dịch, đơn hàng, khoản thu và hóa đơn được quản lý rõ ràng, hộ kinh doanh sẽ dễ đối soát doanh thu, kiểm soát dòng tiền và chuẩn bị dữ liệu kê khai thuế thuận lợi hơn. Đồng thời MISA giới thiệu giải pháp MISA eShop theo hướng quản lý tập trung dữ liệu bán hàng, hỗ trợ hộ kinh doanh theo dõi doanh thu thời gian thực, quản lý thanh toán, xuất hóa đơn và chuẩn bị dữ liệu lập báo cáo, kê khai thuế.
Đại diện MISA cho biết mục tiêu của giải pháp là đơn giản hóa thao tác hằng ngày cho HKD nhỏ lẻ, giúp chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu, từ đó minh bạch doanh thu và thuận tiện hơn khi thực hiện nghĩa vụ thuế.
Cũng là DN cung cấp giải pháp công nghệ, bà Nguyễn Thị Minh Khuê, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Công ty Cổ phần Công nghệ Sapo cho rằng, điều nhiều HKD quan tâm hiện nay không phải né tránh thuế mà là làm sao quản lý dòng tiền minh bạch và vận hành hiệu quả trong bối cảnh kinh doanh đa nền tảng.
Theo bà Nguyễn Thị Minh Khuê, việc bán hàng hiện nay diễn ra đồng thời trên Facebook, TikTok Shop, Shopee, website và cửa hàng truyền thống, trong khi dòng tiền lại đi qua nhiều hình thức như tiền mặt, chuyển khoản, COD, ví điện tử hay thanh toán thẻ. Vì vậy, nếu dữ liệu không được kết nối xuyên suốt thì rất khó theo dõi doanh thu, công nợ và nghĩa vụ thuế thực tế.
Bà Khuê cho rằng, công nghệ cần giúp HKD chuẩn hóa dữ liệu từ bán hàng, thanh toán, hóa đơn đến kê khai thuế để việc minh bạch trở nên đơn giản hơn, giảm áp lực tuân thủ và hỗ trợ người kinh doanh vận hành hiệu quả.
Ở một góc nhìn khác, Luật sư Phạm Thanh Tuấn, đoàn Luât sư thành phố Hà Nội nhận định, minh bạch dòng tiền đang trở thành xu hướng tất yếu không chỉ trong quản lý thuế mà còn trong quản trị rủi ro pháp lý, đặc biệt ở lĩnh vực bất động sản.
Theo luật sư Phạm Thanh Tuấn tình trạng giao dịch “hai giá” trong chuyển nhượng bất động sản vẫn tồn tại nhằm giảm nghĩa vụ thuế, kéo theo nhiều rủi ro về xử phạt hành chính, tranh chấp dân sự và thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn thuế.
“Về lâu dài cần xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, ngân hàng, công chứng và đăng ký đất đai, đồng thời từng bước triển khai thanh toán giao dịch bất động sản qua ngân hàng để kiểm soát dòng tiền thực tế và hạn chế thất thu thuế.” Luật sư Phạm Thanh Tuấn đề xuất.
Quang cảnh hội thảo
Tham luận, trao đổi tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi nhiều nội dung liên quan đến thanh toán không dùng tiền mặt, minh bạch hóa doanh thu, giảm chi phí tuân thủ cho DN, ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế cũng như các giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan thuế với các tổ chức tín dụng, nền tảng thanh toán và các đơn vị liên quan.
Các ý kiến của chuyên gia cho rằng, quản lý thuế theo dòng tiền là xu hướng tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa ngành Thuế và xây dựng nền tài chính công minh bạch, hiệu quả. Đây không chỉ là giải pháp nhằm chống thất thu ngân sách mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị thuế dựa trên dữ liệu số.
Trong phần thảo luận, nhiều HKD và DN đã trực tiếp đặt câu hỏi liên quan đến việc kê khai doanh thu, sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, quản lý giao dịch qua tài khoản ngân hàng cũng như các chính sách hỗ trợ trong quá trình chuyển đổi sang mô hình quản lý thuế số.
Các ý kiến tại hội thảo đều cho rằng, quản lý thuế theo dòng tiền là xu hướng tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh. Nếu được triển khai đồng bộ về pháp lý, công nghệ và hạ tầng dữ liệu, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, chống thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh công bằng, lành mạnh cho cộng đồng DN và người nộp thuế.
Các chuyên gia ngành Thuế đã giải đáp cụ thể từng nhóm vấn đề, đồng thời làm rõ định hướng của cơ quan thuế trong việc lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, giảm chi phí tuân thủ và tăng tính thuận tiện trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế. Nhiều nội dung thực tiễn, sát với hoạt động kinh doanh hàng ngày của HKD cũng được trao đổi thẳng thắn, giúp người tham dự hiểu rõ hơn về các quy định hiện hành và yên tâm hơn khi triển khai thực hiện.
Có thể khẳng định, với chủ đề Hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Dòng tiền rõ ràng, kinh doanh an tâm, thuế minh bạch” là rất thiết thực, sát thực tiễn, đặc biệt diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế đang có nhiều biến động đa dạng đã thu hút được sự tham gia của nhiều đại biểu là chuyên gia, DN cung cấp giải pháp và đại diện cơ quan quản lý thuế.
Hội thảo được đánh giá là diễn đàn đối thoại cởi mở giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng DN; qua đó góp phần hoàn thiện chính sách, thúc đẩy hiện đại hóa công tác quản lý thuế theo hướng minh bạch, công bằng và phù hợp với xu thế phát triển của nền kinh tế số.
Phương Thảo
Nguồn: https://www.gdt.gov.vn
