Là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, Việt Nam luôn coi trọng việc hợp tác, trao đổi với Diễn đàn toàn cầu về minh bạch và trao đổi thông tin về thuế (Diễn đàn toàn cầu) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nhất là trong lĩnh vực bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống thuế, qua đó tạo môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có các doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài.
Năng lực cải cách, tốc độ thích ứng, tính bền vững của quá trình hoàn thiện hệ thống quản trị và có năng lực tự điều chỉnh luôn có giá trị thực chất hơn một hệ thống đạt chuẩn hình thức nhưng thiếu khả năng thích ứng.
Việt Nam với giai đoạn chuyển đổi có ý nghĩa quyết định
Trong tiến trình hội nhập sâu rộng vào hệ thống kinh tế toàn cầu, việc tham gia các cơ chế đánh giá đồng cấp quốc tế là một bước đi tất yếu đối với mọi quốc gia đang phát triển và chuyển đổi. Những đánh giá này không phải là phán quyết về năng lực quốc gia, mà là các công cụ kỹ thuật nhằm đo lường mức độ tương thích giữa hệ thống thể chế quốc gia và các chuẩn mực quốc tế tại một thời điểm nhất định.
| Việt Nam ghi nhận các đánh giá và khuyến nghị của Diễn đàn Toàn cầu OECD và EU “Với tinh thần cầu thị, xây dựng và trách nhiệm, chúng tôi coi đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý; đồng thời đẩy mạnh các biện pháp tăng cường hiệu quả thực thi trên thực tế. Việt Nam cam kết sẽ khẩn trương triển khai các giải pháp cần thiết, với lộ trình cụ thể và quyết tâm cao, nhằm khắc phục các tồn tại trong thời gian sớm nhất, bảo đảm tuân thủ đầy đủ và hiệu quả các tiêu chuẩn quốc tế về minh bạch và hợp tác thuế. Chúng tôi tin rằng, trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – EU vừa được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện, hai bên có đầy đủ nền tảng chính trị và khuôn khổ hợp tác để tăng cường đối thoại, trao đổi kỹ thuật và hỗ trợ lẫn nhau, qua đó củng cố lòng tin, thúc đẩy hợp tác thực chất, bao gồm trong lĩnh vực tài chính – thuế và quản trị minh bạch.” Bộ Ngoại giao Việt Nam |
Việc xuất hiện trong danh sách giám sát hoặc nhận đánh giá “chưa đạt” ở một số tiêu chí cần được nhìn nhận một cách khách quan, khoa học và bình tĩnh. Trong lịch sử phát triển thể chế toàn cầu, nhiều quốc gia hiện nay được đánh giá cao cũng từng trải qua những giai đoạn điều chỉnh tương tự khi hệ thống quản trị của họ đang trong quá trình hoàn thiện.
Điều quan trọng nhất không phải là trạng thái tại một thời điểm mà là năng lực cải cách, tốc độ thích ứng và tính bền vững của quá trình hoàn thiện hệ thống quản trị quốc gia. Một hệ thống đang cải thiện nhanh chóng và có năng lực tự điều chỉnh luôn có giá trị thực chất hơn một hệ thống đạt chuẩn hình thức nhưng thiếu khả năng thích ứng.
Hiện nay, các hệ thống đánh giá quốc tế được xây dựng nhằm tạo ra một chuẩn mực chung để so sánh giữa các quốc gia. Tuy nhiên, bản chất của mọi mô hình đánh giá chuẩn hóa là sự đơn giản hóa thực tiễn phức tạp nhằm phục vụ mục tiêu đo lường.
Phần lớn các tiêu chí đánh giá hiện nay được thiết kế dựa trên kinh nghiệm của các nền kinh tế đã phát triển, nơi hệ thống thể chế đã vận hành ổn định trong thời gian dài, hành vi tuân thủ thuế đã trở thành chuẩn mực xã hội và năng lực quản trị được tích lũy qua nhiều thập kỷ.
Quyết liệt cải cách thể chế thực thi chính sách theo khuyến nghị của OECD
Ngay sau quá trình rà soát đồng cấp của Diễn đàn toàn cầu OECD về trao đổi thông tin theo yêu cầu của Việt Nam giai đoạn 2021-2023, từ tháng 10/2024, cơ quan Thuế Việt Nam đã có nhiều nỗ lực, quyết liệt cải cách thể chế, nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tăng cường thực thi sau khi Báo cáo rà soát đồng cấp được công bố.
Theo đó, Cục Thuế đã tiếp thu và kiến nghị Bộ Tài chính trình Chính phủ, Quốc hội sửa đổi, bổ sung nhiều văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thuế, tài chính, quản trị doanh nghiệp, như: Luật Quản lý thuế năm 2025 và Luật Doanh nghiệp năm 2025, Nghị định số 168/2025/NĐ-CP để giúp nâng cao mức độ tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về minh bạch và trao đổi thông tin về thuế.
Bên cạnh đó, Cục Thuế cũng đã chủ động tăng cường cơ chế giám sát và kiểm soát nội bộ công tác trao đổi thông tin theo yêu cầu và hoàn thiện quy định về thu thập, xác minh, bảo mật thông tin theo yêu cầu của Diễn đàn Toàn cầu; tích cực, chủ động làm việc với Diễn đàn toàn cầu và Liên minh Châu Âu (EU) để cập nhật tình hình sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật tại Việt Nam.
Các nỗ lực cải cách thể chế đã và đang được Cục Thuế triển khai thực hiện chương trình hỗ trợ kỹ thuật với Ban Thư ký Diễn đàn toàn cầu để thực hiện các khuyến nghị Diễn đàn toàn cầu và khắc phục các tồn tại nhằm nâng xếp hạng đối với Việt Nam. Hiện nay, Chính phủ Việt Nam đang xây dựng và triển khai Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện các khuyến nghị của Diễn đàn toàn cầu OECD, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thuế với các đối tác, trong đó có EU.
Các nỗ lực cải cách của Việt Nam và hoạt động cải thiện tích cực và đã được Diễn đàn toàn cầu và EU ghi nhận, điều này khẳng định việc nghiêm túc thực hiện các khuyến nghị về những nội dung mang tính kỹ thuật tại Báo cáo rà soát đồng cấp của Diễn đàn toàn cầu OECD thực hiện cho giai đoạn năm 2021-2023.
Trong thời gian tới, Cục Thuế sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với Diễn đàn toàn cầu OECD, thực hiện hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền thực hiện đầy đủ các khuyến nghị tại Báo cáo Rà soát đồng cấp về trao đổi thông tin theo yêu cầu của EU đối với Việt Nam, từ đó phản ánh đúng với thực tế để tiếp tục tăng cường công tác phối hợp và đánh giá đúng thực tiễn của Việt Nam trong môi trường hợp tác quốc tế về lĩnh vực thuế vào tháng 10/2026.
Trên tinh thần quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Liên minh châu Âu, Việt Nam sẵn sàng trao đổi, chia sẻ và hợp tác một cách chặt chẽ, có trách nhiệm với Hội đồng châu Âu và các nước thành viên Liên minh châu Âu về những kết quả đạt được của Việt Nam trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch, công bằng, phù hợp với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, từ đó giúp có đánh giá khách quan, toàn diện hơn, cũng như thúc đẩy hợp tác giữa Việt Nam và các đối tác châu Âu hướng tới mục tiêu phát triển và thịnh vượng chung.
Những thành tựu cải cách có tính cấu trúc của Việt Nam
Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam đã triển khai một chương trình cải cách quản lý thuế mang tính hệ thống, toàn diện và có chiều sâu. Cụ thể:
Thứ nhất, số hóa toàn diện hệ thống quản lý thuế, việc triển khai đồng bộ hóa đơn điện tử, khai thuế điện tử và nộp thuế điện tử trên phạm vi toàn quốc đã tạo ra một bước chuyển đổi căn bản từ quản lý thủ công sang quản lý số. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn giảm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế và tăng tính minh bạch của hệ thống.
Thứ hai, chuyển đổi sang mô hình quản lý dựa trên rủi ro, Việt Nam đã từng bước áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại dựa trên phân tích dữ liệu và đánh giá rủi ro, thay thế cách tiếp cận kiểm soát hành chính truyền thống. Điều này giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời giảm thiểu sự can thiệp không cần thiết đối với các đối tượng tuân thủ tốt.
Thứ ba, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và chuẩn hóa quy trình, hệ thống pháp luật về quản lý thuế đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế, tăng cường tính minh bạch, nhất quán và khả năng dự báo.
Thứ tư, nâng cao năng lực nội tại của hệ thống quản lý thuế, quan trọng nhất, hệ thống quản lý thuế Việt Nam đã từng bước xây dựng được năng lực tự điều chỉnh và tự hoàn thiện. Đây là dấu hiệu của một hệ thống trưởng thành, bởi sự bền vững không đến từ việc không có sai sót, mà đến từ khả năng nhận diện và khắc phục sai sót một cách có hệ thống.
Những kết quả tích cực về thu ngân sách nhà nước trong nhiều năm qua là bằng chứng thực tiễn cho hiệu quả và nỗ lực của quá trình cải cách đồng bộ về thể chế, phương pháp quản lý và hiện đại hóa của cơ quan Thuế Việt Nam.
Khẳng định năng lực quốc gia và niềm tin vào tiến trình cải cách
Việc tham gia các cơ chế đánh giá quốc tế là một phần tự nhiên của tiến trình hội nhập và trưởng thành thể chế. Việt Nam có đầy đủ nền tảng, năng lực và quyết tâm để tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản lý thuế phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.
Quan trọng hơn, những cải cách đã và đang được triển khai cho thấy hệ thống quản lý thuế Việt Nam không chỉ có khả năng đáp ứng các tiêu chí quốc tế, mà còn có khả năng phát triển bền vững dựa trên năng lực nội tại của chính mình.
Với cách tiếp cận chủ động, khoa học và kiên định, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở vững chắc để sớm ra khỏi danh sách giám sát, đồng thời khẳng định vị thế của mình như một quốc gia có hệ thống quản trị thuế hiện đại, minh bạch, đáng tin cậy và có trách nhiệm trong hệ thống quản trị toàn cầu.
Từ tâm thế “tuân thủ” đến tâm thế chủ động “đồng kiến tạo chuẩn mực”, Việt Nam cho thấy trong một hệ thống quốc tế ngày càng liên kết chặt chẽ, vai trò của một quốc gia không chỉ là tuân thủ các chuẩn mực hiện có, mà còn là tham gia vào quá trình hoàn thiện các chuẩn mực đó.
Việt Nam, với kinh nghiệm cải cách trong điều kiện nền kinh tế chuyển đổi nhanh, có thể đóng góp những bài học thực tiễn quan trọng cho cộng đồng quốc tế, đặc biệt trong việc xây dựng các mô hình quản trị phù hợp với các nền kinh tế đang phát triển.
Sự tham gia chủ động và tích cực vào các cơ chế hợp tác quốc tế không chỉ giúp Việt Nam hoàn thiện hệ thống của mình, mà còn góp phần nâng cao tính thực tiễn, tính công bằng và tính toàn diện của các chuẩn mực toàn cầu. Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ tâm thế “đáp ứng tiêu chí” sang tâm thế “đồng kiến tạo chuẩn mực”.
| Giới hạn khách quan của các hệ thống đánh giá chuẩn hóa quốc tế Các nền kinh tế đang chuyển đổi như Việt Nam đang vận động trong trạng thái phát triển động, với sự thay đổi đồng thời của: (i) Cấu trúc kinh tế; (ii) Hành vi tuân thủ của người nộp thuế; (iii) Tăng lực quản trị nhà nước; (iv) Mức độ trưởng thành của thể chế. Trong bối cảnh đó, việc tồn tại khoảng cách nhất định giữa thực tiễn quốc gia và tiêu chí đánh giá là điều mang tính khách quan và không thể tránh khỏi. Quan trọng hơn, chính các hệ thống đánh giá quốc tế cũng đang trong quá trình hoàn thiện. Thực tiễn cải cách của các quốc gia đang chuyển đổi, trong đó có Việt Nam, chính là nguồn dữ liệu quan trọng giúp các tổ chức quốc tế tiếp tục điều chỉnh và nâng cao độ chính xác của các mô hình đánh giá. Do đó, đánh giá đồng cấp cần được nhìn nhận như một công cụ đối thoại và cải thiện lẫn nhau, chứ không phải là một phán quyết mang tính tuyệt đối. |
Thanh Thanh
Nguồn: https://www.gdt.gov.vn
