Theo chuyên gia, đối với hộ kinh doanh có doanh thu năm trên 3 tỷ đồng có thể cân nhắc, mạnh dạn chuyển lên doanh nghiệp để tận dụng ưu đãi của nhà nước, sớm mở rộng mô hình kinh doanh.
Nộp thuế và hồ sơ, chứng từ như đối với doanh nghiệp
Theo quy định tại Nghị định 68/2026 về chính sách và quản lý thuế đối với cá nhân, hộ kinh doanh, nhóm hộ này sẽ phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) trên lợi nhuận. Tức sẽ lấy doanh thu trừ chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhân với mức thuế suất theo quy định 17% với hộ kinh doanh có doanh thu 3 – 50 tỷ đồng/năm và 20% nếu doanh thu trên 50 tỷ đồng.
Với mức thuế suất nêu trên, hộ kinh doanh sẽ nộp thuế tương đương với với doanh nghiệp quy định tại Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 có hiệu lực từ 1/10/2025.
Bà Nguyễn Thị Cúc – Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam cho biết, để tính thuế TNCN theo lợi nhuận, hộ kinh doanh lưu ý, chi phí được trừ gồm giá vốn mua vào của hàng hoá, rồi các chi phí như kho, kệ bán hàng, vật tư, thuê người làm công ăn lương để bán hàng, thậm chí các chi phí về quảng cáo…
Nhưng các chi phí đó cũng phải đảm bảo là có hóa đơn, chứng từ. Ví dụ, hàng mua vào là túi xách, sẽ phải có hóa đơn đầu vào. Còn nếu như hàng mua của người nông dân (nông, lâm, thủy sản) thì không có hóa đơn.
Bên cạnh đó, đối với những hàng hóa có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt. Trước kia, không bị ràng buộc (đặc biệt là mua các mặt hàng nông, lâm, thủy sản) nhưng nay, mua nông, lâm, thủy sản bị ràng buộc là thanh toán từ 5 triệu đồng trở lên cũng phải như vậy.
Như vậy, hồ sơ, chứng từ đầu vào của hộ kinh doanh phải đảm bảo nguyên tắc: Liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, có hóa đơn chứng từ, và thanh toán không dùng tiền mặt đối với khoản tiền từ 5 triệu đồng trở lên.
“Lúc đó các khoản tiền này mới được hạch toán vào chi phí hợp lý của doanh nghiệp để trừ trước khi tính thuế thu nhập cá nhân”, bà Cúc nhấn mạnh.
Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, năm 2025 có hơn 3.200 hộ kinh doanh đã chuyển đổi thành doanh nghiệp. Riêng tháng 1/2026, cả nước đã có khoảng 1.000 hộ kinh doanh lựa chọn “lên đời” doanh nghiệp.
Theo nhiều chuyên gia kinh tế, với thủ tục, chứng từ không khác là mấy so với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhóm hộ kinh doanh này cân nhắc thay đổi tư duy, mạnh dạn chuyển lên mô hình doanh nghiệp để có thể tiếp cận các cơ hội mới, có thể mở rộng kinh doanh, tận dụng các ưu đãi thuế của nhà nước.
Bớt rủi ro, nhiều thuận lợi cho hộ kinh doanh chuyển đổi
Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH kế toán thuế Keytas chia sẻ, nếu hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng nếu còn đang băn khoăn việc chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, hãy cân nhắc các lý do sau.
Thứ nhất là rủi ro đối với nghĩa vụ nợ. Ông Tuấn nêu, theo quy định,“hộ kinh doanh” là loại hình kinh doanh mà chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh. Tương tự đối với “cá nhân kinh doanh”.
Nhưng nếu như thành lập công ty TNHH chẳng hạn, doanh nghiệp chỉ chịu trách nhiệm giới hạn trong tài sản của doanh nghiệp, không ảnh hưởng đến tài sản của cá nhân. Đây là điều mà hộ kinh doanh nên cân nhắc, bởi hoạt động kinh doanh luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
“Khi gặp sự cố rủi ro trong hoạt động kinh doanh như kiện tụng hoặc sản phẩm gây thiệt hại, thậm chí phá sản, hộ kinh doanh có thể phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản cá nhân, thậm chí cả gia đình”, ông Tuấn đặt vấn đề.
Thứ hai, doanh nghiệp được chuyển lỗ khi thua lỗ vào các năm kinh doanh có lãi. Ông Lê Văn Tuấn đánh giá, đây là một trong những điểm khác biệt mà hộ kinh doanh không có. Theo đó, doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ không phải đóng thuế. Khi kinh doanh có lãi, doanh nghiệp sẽ được chuyển lỗ các năm trước vào năm có lãi để không phải đóng thuế, hay chỉ phải đóng thuế cho phần lãi còn lại sau khi trừ hết phần lỗ trước đó. Theo quy định hiện tại, doanh nghiệp được chuyển lỗ liên tục 5 năm, kể từ năm phát sinh lỗ.
“Khi bắt đầu kinh doanh, không có áp lực nộp thuế, doanh nghiệp có thể thực hiện chiến lược mở rộng quy mô hay có đủ thời gian để tìm kiếm giải pháp kinh doanh có lãi”, vị chuyên gia thuế nói lợi thế.
Thứ ba, dễ mở rộng quy mô. Hộ kinh doanh bị giới hạn ở quy mô và không minh bạch dữ liệu, sổ sách kinh doanh hay nghĩa vụ thuế, nên khó mở rộng quy mô. Hộ kinh doanh chỉ phù hợp với hình thức kinh doanh nhỏ lẻ.
Ngược lại, doanh nghiệp dễ xây dựng thương hiệu và niềm tin với đối tác để ký kết các hợp đồng lớn hơn nhờ sổ sách rõ ràng và báo cáo minh bạch hơn. Thương hiệu và niềm tin của đối tác với thương hiệu của doanh nghiệp là điều mà hộ kinh doanh khó có thể làm được.
Thứ tư, dễ tiếp cận các khoản vay với hạn mức lớn hơn. Vị chuyên gia thuế cho rằng, với doanh nghiệp, số liệu và sổ sách bài bản, minh bạch, dễ dàng cho ngân hàng thẩm định và cung cấp các khoản vay. Điều này đặc biệt quan trọng khi doanh nghiệp có nhu cầu mở rộng quy mô sản xuất, hay đầu tư công nghệ, cải thiện hiệu quả kinh doanh.
“Xét lợi ích tổng thể như đã đề cập ở trên, hộ kinh doanh nên cân nhắc thay đổi tư duy, mạnh dạn chuyển đổi lên doanh nghiệp ngay khi có thể để tiếp cận một cơ hội mới, tận dụng các ưu đãi của nhà nước”, vị Giám đốc Keytas kết luận.
Bà Nguyễn Thị Thu Hà – Chuyên viên chính Ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế) nêu quan điểm, theo quy định hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp sẽ được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 2 năm đầu. Sau thời gian này, nếu doanh nghiệp đầu tư vào những lĩnh vực ngành nghề ưu đãi thì tiếp tục được hưởng chính sách ưu đãi về thuế.
Ngoài ra, về thuế giá trị gia tăng, doanh nghiệp có hoạt động đầu tư, xuất khẩu sẽ được hoàn thuế, trong khi hộ kinh doanh thì không được hưởng chính sách này. Một khác biệt đáng chú ý là hộ kinh doanh không được phát hành hóa đơn giá trị gia tăng điện tử. Nên trên thực tế, nhiều doanh nghiệp không ký hợp đồng với hộ kinh doanh vì chỉ có hóa đơn trực tiếp, không được khấu trừ thuế. Như vậy, không ít hộ kinh doanh khó khăn khi muốn mở rộng đối tác.
“Đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm, cân nhắc nên chuyển đổi thành doanh nghiệp. Lợi ích được hưởng không chỉ là miễn thuế, hoạt động minh bạch mà còn dễ tiếp cận vốn và cơ hội phát triển bền vững, lâu dài”, bà Hà nhấn mạnh.
Xuân Thạch
Nguồn: vietnamfinance.vn
