Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các rủi ro “mất Tết” vì tài sản số, trong đó, lỗ hổng con người vẫn là mắt xích yếu nhất và dễ bị khai thác nhất. Về mặt kỹ thuật, dù các hệ thống blockchain ngày càng bảo mật hơn, nhưng thay vì tấn công trực tiếp vào mã nguồn vốn đòi hỏi trình độ cao, tội phạm mạng hiện nay chuyển hướng sang tấn công vào tâm lý người dùng thông qua công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).
Nở rộ lừa đảo trước Tết
Mỗi dịp cuối năm cũ đầu năm mới, rủi ro trong lĩnh vực tài sản số lại gia tăng, trong đó rủi ro lớn nhất thường xoay quanh tâm lý muốn kiếm tiền tiêu Tết và sự lơ là trong bảo mật khi mọi người trở nên bận rộn hơn.
Trên thực tế, trong năm 2025, hình thức lừa đảo qua các Telegram Mini Apps và lì xì kỹ thuật số bùng nổ mạnh mẽ tại Việt Nam. Các nhóm tội phạm mạng lợi dụng xu hướng người dùng tương tác với các ứng dụng nhỏ trên Telegram để gửi đi các đường link “Nhận lì xì may mắn” hoặc “Quà tặng tri ân năm mới” giả mạo các sàn lớn như Binance hay OKX. Khi người dùng nhấn vào, mã độc sẽ tự động thực thi hoặc yêu cầu kết nối ví, từ đó cho phép hacker rút toàn bộ tài sản mà người dùng không hề hay biết.
Bên cạnh đó, các dự án theo mô hình Ponzi (vay tiền người sau trả cho người trước) thường thay tên đổi họ để tung ra các gói đầu tư cam kết lợi nhuận khủng vào dịp này. Họ đánh vào sự nôn nóng muốn gia tăng tài sản nhanh chóng để có một cái Tết sung túc.
Thực tế tại Việt Nam năm 2025, chúng ta đã chứng kiến nhiều sàn giao dịch quyền chọn nhị phân (BO) trá hình và các app đào coin ảo sập ngay trước thềm giao thừa, để lại hàng nghìn nhà đầu tư trắng tay.
Ngoài ra, rủi ro về thanh khoản cũng rất cần lưu tâm. Nhiều đồng coin rác (meme coin) được đẩy giá lên cao để xả vào đầu người mua mới, trước khi đội ngũ phát triển biến mất, khiến tài sản của nhà đầu tư bốc hơi chỉ trong vài giờ.
Cuối cùng là rủi ro từ việc bảo mật thông tin. Cuối năm là lúc mọi người thường dọn dẹp điện thoại, đổi máy mới. Việc sao lưu Private Key (Khóa bí mật) hay Seed Phrase (Cụm từ khôi phục tài khoản) không an toàn trong quá trình chuyển đổi thiết bị, hoặc vô tình chụp ảnh màn hình lưu trên Cloud. Điều đã trở thành miếng mồi ngon cho các hacker xâm nhập vào tài khoản lưu trữ trực tuyến của người dùng để đánh cắp tài sản tích lũy cả năm.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến các rủi ro trên, trong đó theo tôi, lỗ hổng con người vẫn là mắt xích yếu nhất và dễ bị khai thác nhất. Về mặt kỹ thuật, dù các hệ thống blockchain ngày càng bảo mật hơn, nhưng các cầu nối (bridge) và giao thức DeFi (tài chính phi tập trung) vẫn tồn tại những lỗi logic phức tạp. Tuy nhiên, thay vì tấn công trực tiếp vào mã nguồn vốn đòi hỏi trình độ cao, tội phạm mạng hiện nay chuyển hướng sang tấn công vào tâm lý người dùng thông qua công nghệ AI.
Sự trỗi dậy của Deepfake trong năm 2025 tại Việt Nam là một minh chứng điển hình. Những kẻ lừa đảo sử dụng AI để giả mạo khuôn mặt và giọng nói của các CEO sàn giao dịch hoặc những người có tầm ảnh hưởng (KOLs) trong giới tài chính để livestream kêu gọi đầu tư hoặc gửi tiền vào các địa chỉ ví nhân đôi tài sản.
Người dùng phổ thông, dù có cảnh giác, vẫn rất dễ bị đánh lừa bởi những hình ảnh và âm thanh sống động như thật này. Đây là sự kết hợp giữa thủ đoạn tinh vi và sự thiếu hụt kiến thức công nghệ của người dùng.
Bên cạnh đó, hành vi chủ quan như việc ký duyệt các giao dịch “Blind Signing” (ký mù) trên ví cá nhân vẫn diễn ra phổ biến. Nhiều người dùng khi tham gia các dự án mới thường nhấn đồng ý mà không đọc kỹ nội dung smart contract yêu cầu quyền gì.
Một ví dụ đau xót trong giữa năm 2025 là vụ hàng loạt ví tại Việt Nam bị quét sạch chỉ vì tham gia một chương trình airdrop giả, nơi smart contract yêu cầu quyền truy cập vô hạn vào USDT trong ví. Như vậy, công nghệ chỉ là công cụ, còn sự thiếu kỷ luật và lòng tham của con người mới là cánh cửa mở ra rủi ro.
Người có kinh nghiệm cũng có nguy cơ “mất Tết”
Không chỉ nhà đầu tư mới, ngay cả những người có kinh nghiệm cũng dễ “mất Tết” vì mắc sai lầm trên thị trường tài sản số.
Điểm mù lớn nhất của những nhà đầu tư có kinh nghiệm chính là sự tự tin thái quá. Sau khi đã trải qua một vài chu kỳ thị trường và kiếm được lợi nhuận, họ thường tin rằng mình đã nắm thóp được luật chơi và có khả năng chạy nhanh hơn thị trường. Họ cho rằng mình đủ nhạy bén để nhận ra dấu hiệu lừa đảo và có thể thoát ra kịp lúc trước khi bong bóng vỡ. Tuy nhiên, thị trường năm 2025 đã chứng minh rằng các mô hình lừa đảo mới như “AI-Agent Rugpull” cực kỳ tinh vi, nơi các bot tự động tạo ra khối lượng giao dịch giả và sự hưng phấn ảo khiến ngay cả các “cá voi” cũng bị sập bẫy.
Một điểm mù khác là thói quen phụ thuộc quá mức vào các hội nhóm kín hoặc các tín hiệu từ chuyên gia. Trong giới Web3, thông tin thay đổi từng phút. Những nhà đầu tư kỳ cựu thường có tâm lý sợ bỏ lỡ một xu hướng công nghệ mới (như làn sóng DePIN hay RWA trong năm 2025). Khi thấy đồng nghiệp hoặc những người trong vòng kết nối chia sẻ về một cơ hội “nhân 10, nhân 100”, họ dễ dàng gạt bỏ các quy tắc quản trị rủi ro khắt khe vốn có để dấn thân vào những dự án chưa được kiểm chứng.
Cuối cùng là thói quen trung bình giá xuống (DCA) một cách mù quáng vào các dự án đang chết dần. Nhiều người có kinh nghiệm vì quá tin vào nhận định ban đầu của mình mà tiếp tục bơm tiền vào để cứu vãn vị thế khi giá giảm sâu, thay vì cắt lỗ để bảo toàn tài sản. Sự gắn kết cảm xúc với dự án và cái tôi quá lớn khiến họ không nhìn thấy sự thật rằng mô hình kinh doanh của dự án đó đã thay đổi hoặc không còn khả thi. Trong thế giới tài sản số, kinh nghiệm đôi khi lại là rào cản nếu nhà đầu tư không giữ được sự khiêm tốn và tỉnh táo trước những biến động không ngừng của công nghệ.
Nguyên tắc quan trọng để không “mất Tết”
Để không “mất Tết” vì tài sản số, theo tôi, nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất là: Luôn đặt nghi vấn với lợi nhuận bất thường. Trong bối cảnh lãi suất ngân hàng ổn định, bất kỳ dự án nào cam kết lợi nhuận (APR) cố định trên 15%/năm mà không giải thích rõ nguồn thu đến từ đâu thì 99% đó là mô hình Ponzi hoặc rủi ro cực cao.
Hãy nhớ rằng trong thị trường tài sản số, lợi nhuận cao luôn đi đôi với khả năng mất trắng. Đừng để những con số cam kết khổng lồ làm mờ mắt trước khi kiểm tra tính minh bạch của dự án. Nếu nó nghe quá tốt để có thể là sự thật, thì thường đúng là như vậy.
Nguyên tắc thứ hai là phân tách tài sản và sử dụng ví lạnh. Tuyệt đối không để toàn bộ tài sản trên các sàn giao dịch tập trung hoặc trong một ví nóng duy nhất thường xuyên kết nối với các ứng dụng Web3. Hãy chia tài sản thành các phần: phần đầu tư dài hạn nên được lưu trữ trong ví lạnh và cất giữ cụm từ khôi phục (Seed Phrase) ở nơi an toàn vật lý, không lưu trên mạng.
Phần dùng để giao dịch hàng ngày chỉ nên để một lượng nhỏ. Đặc biệt, hãy tập thói quen sử dụng các công cụ để hủy các quyền phê duyệt không cần thiết sau khi giao dịch xong để tránh bị rút tiền ẩn.
Nguyên tắc thứ ba là không đầu tư dựa trên tin đồn và luôn có kế hoạch thoát hàng. Trước khi xuống tiền cho bất kỳ đồng coin nào, hãy dành ít nhất 30 phút để đọc tài liệu dự án, kiểm tra đội ngũ phát triển và xem mã nguồn có được kiểm toán hay không. Quan trọng hơn, bạn phải xác định trước mức lợi nhuận mong muốn và mức lỗ có thể chấp nhận được. Khi đã đạt mục tiêu, hãy mạnh dạn chốt lời để bảo toàn thành quả. Đừng đợi đến đúng ngày 30 Tết mới tìm cách rút tiền, vì đó là lúc thanh khoản thường kém và tâm lý thị trường bất ổn nhất.
Nhìn rộng hơn, theo tôi, vai trò của kiến thức và kỷ luật cá nhân rất quan trọng trong một thị trường còn nhiều biến động như tài sản số.
Tôi luôn ví kiến thức là tấm bản đồ, còn kỷ luật chính là đôi chân vững vàng. Trong một thị trường mà ranh giới giữa đột phá công nghệ và lừa đảo rất mong manh như hiện nay, nếu không có kiến thức, bạn chẳng khác nào người mù đi trong rừng sâu. Kiến thức ở đây không chỉ là biết cách mua bán, mà là hiểu về bản chất của blockchain, cách smart contract vận hành và khả năng đọc hiểu các chỉ số on-chain. Trong năm 2025, những nhà đầu tư có kiến thức đã tránh được các vụ sụp đổ của các giao dịch thuật toán nhờ nhận diện sớm các dấu hiệu bất ổn trong dòng tiền.
Tuy nhiên, có kiến thức thôi là chưa đủ. Thực tế cho thấy rất nhiều người cực kỳ giỏi về kỹ thuật nhưng vẫn thua lỗ nặng nề vì thiếu kỷ luật. Kỷ luật là khả năng tuân thủ chiến lược đã đề ra bất chấp sự cám dỗ của đám đông hay nỗi sợ hãi khi thị trường sụt giảm. Nó là việc bạn kiên quyết không “all-in” vào một dự án dù nó đang được tung hô, hay là việc bạn sẵn sàng cắt lỗ khi dự án đi sai lộ trình ban đầu. Trong những giai đoạn thị trường hưng phấn cực độ vào cuối năm, kỷ luật chính là cái phanh giúp bạn không lao xuống vực sâu cùng những đợt sóng FOMO.
Sự kết hợp giữa kiến thức và kỷ luật tạo nên một “hệ miễn dịch” tài chính mạnh mẽ. Kiến thức giúp bạn chọn lọc cơ hội, còn kỷ luật giúp bạn giữ được tiền. Ở Việt Nam, chúng ta thấy nhiều cộng đồng đầu tư rất sôi nổi, nhưng những người tồn tại lâu dài và thực sự giàu có từ thị trường này đều là những người có phong cách đầu tư cực kỳ kỷ luật và không ngừng cập nhật kiến thức mỗi ngày. Họ không tìm kiếm những cú đổi đời sau một đêm mà tập trung vào việc bảo vệ vốn và tăng trưởng bền vững qua từng năm.
Thông điệp năm mới
Tựu trung, thông điệp của tôi rất đơn giản: Tồn tại quan trọng hơn lợi nhuận. Trong thế giới tài sản số, cơ hội là vô tận và thị trường không bao giờ đóng cửa, nhưng số vốn của bạn thì có hạn. Đừng để một phút bốc đồng hay một sai lầm bảo mật sơ đẳng khiến những nỗ lực làm việc vất vả của bạn trong cả năm qua biến mất ngay thềm năm mới. Hãy ưu tiên việc bảo vệ “túi tiền” của mình trước khi nghĩ đến việc làm nó đầy thêm.
Năm mới 2026 sắp đến, hãy là một nhà đầu tư có trách nhiệm với chính mình và gia đình. Hãy dành thời gian để rà soát lại các danh mục đầu tư, thắt chặt các lớp bảo mật và loại bỏ những kỳ vọng hão huyền. Chúc cộng đồng Web3 Việt Nam một năm mới đầu tư tỉnh táo, an toàn. Hãy để tài sản số là công cụ giúp cuộc sống của bạn tốt đẹp hơn, chứ không phải là nguồn cơn của những lo âu và mất mát. Mong các nhà đầu tư có một cái Tết bình an, hạnh phúc và luôn giữ được sự tỉnh táo trước mọi cơn sóng của thị trường.
Nguyễn Đăng Tuấn Anh
Nguồn: vietnamfinance.vn
