Khảo sát mới nhất của VCCI cho thấy khu vực hộ kinh doanh đang đối mặt với nhiều khó khăn khi doanh thu và lượng khách hàng đồng loạt sụt giảm trong năm 2025. Phần lớn hộ kinh doanh chỉ ghi nhận mức lãi rất thấp, thậm chí hòa vốn hoặc thua lỗ, phản ánh sức cầu thị trường suy yếu và áp lực sinh kế ngày càng lớn đối với hàng triệu hộ gia đình.
Hộ kinh doanh gặp nhiều khó khăn
Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 vừa được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố, hộ kinh doanh đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.
Theo trong cấu trúc kinh tế tư nhân tại Việt Nam, hộ kinh doanh không chỉ là những đơn vị sản xuất, buôn bán nhỏ lẻ mà còn đóng vai trò nền tảng đối với đời sống kinh tế – xã hội và sinh kế của hàng triệu hộ gia đình.
Hiện cả nước có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động. Theo số liệu của Bộ Tài chính, thu ngân sách từ khu vực hộ kinh doanh năm 2025 đạt khoảng 32.840 tỷ đồng, trong tổng số hơn 484.770 tỷ đồng thu từ khu vực ngoài quốc doanh.
“Những con số này cho thấy hộ kinh doanh không phải là khu vực bên lề mà là một cấu phần rất quan trọng của nền kinh tế tư nhân cũng như toàn bộ nền kinh tế”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng Thư ký VCCI khẳng định.
Theo kết quả khảo sát, khu vực hộ kinh doanh hiện chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ với tỷ lệ lên tới 90,1%. Nhóm dịch vụ ăn uống chiếm 5,3%, còn các lĩnh vực lưu trú, sửa chữa, sản xuất thủ công và các loại hình dịch vụ khác chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ.
VCCI đánh giá hộ kinh doanh hiện vẫn giữ vai trò chủ lực trong mạng lưới phân phối hàng hóa và cung ứng dịch vụ quy mô nhỏ, gắn chặt với nhu cầu tiêu dùng hằng ngày của người dân. Vì vậy, bất kỳ biến động nào của khu vực này cũng có thể tác động trực tiếp đến hệ thống lưu thông hàng hóa và tiêu dùng tại cộng đồng dân cư.
Về quy mô doanh thu, có 36,3% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu dưới 500 triệu đồng trong năm 2025; 51,4% đạt doanh thu từ 500 triệu đồng đến dưới 3 tỷ đồng; trong khi 12,3% đạt từ 3 tỷ đồng trở lên.
Theo VCCI, điều này cho thấy bên cạnh số đông hộ quy mô nhỏ đã bắt đầu xuất hiện nhóm hộ có doanh thu tiệm cận doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ.
Đáng chú ý, khảo sát cũng cho thấy hoạt động kinh doanh hộ cá thể đang là nguồn sống chính của phần lớn gia đình tham gia khảo sát. Có tới 55,2% hộ cho biết kinh doanh là nguồn thu nhập duy nhất của gia đình, trong khi 41,5% xem đây là nguồn thu chủ yếu. Tỷ lệ hộ coi hoạt động kinh doanh chỉ là nguồn thu phụ ở mức rất thấp.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, bức tranh kinh doanh năm 2025 lại cho thấy nhiều tín hiệu đáng lo ngại. Có tới 73,7% hộ cho biết chỉ “lãi ít”, 12,9% hòa vốn, 9,3% lỗ nhẹ và 2,2% lỗ lớn. Chỉ khoảng 1,9% số hộ đạt được mức lợi nhuận như kỳ vọng.
“Phần lớn hộ kinh doanh hiện vẫn duy trì được hoạt động nhưng biên lợi nhuận rất mỏng, dư địa tích lũy để tái đầu tư hoặc chống chịu trước các cú sốc kinh tế còn hạn chế”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.
Áp lực còn thể hiện rõ qua sự sụt giảm doanh thu và lượng khách hàng. Có tới 81,5% hộ kinh doanh cho biết doanh thu giảm trong năm 2025, trong khi khoảng 75,4% hộ ghi nhận lượng khách hàng giảm.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc doanh thu và lượng khách hàng cùng giảm trên diện rộng cho thấy khó khăn của hộ kinh doanh không chỉ đến từ quy mô nhỏ mà còn phản ánh sức cầu thị trường đang trong giai đoạn điều chỉnh.
“Khi doanh thu hộ kinh doanh giảm, tác động không chỉ dừng ở sinh kế của từng gia đình mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới hệ thống bán lẻ và lưu thông hàng hóa trên thị trường”, ông Tuấn nhận định.
Áp lực lớn về thủ tục hành chính, thuế, hóa đơn điện tử
Đại diện VCCI cho rằng các địa phương cần quan tâm hơn tới khu vực hộ kinh doanh, bởi đây là nhóm có vai trò quan trọng trong bảo đảm việc làm, an sinh xã hội và duy trì sức sống của nền kinh tế địa phương.
Ngoài khó khăn về thị trường, nhiều hộ kinh doanh hiện cũng gặp áp lực lớn liên quan tới thủ tục hành chính, thuế và hóa đơn điện tử.
Theo khảo sát, không ít hộ cho biết việc tuân thủ các quy định về hóa đơn điện tử, kê khai thuế hay hạch toán chi phí vẫn còn phức tạp, trong khi khả năng tiếp cận công nghệ và nguồn lực quản trị còn hạn chế.
Một vấn đề đáng chú ý khác là xu hướng chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp vẫn diễn ra chậm. Theo VCCI, nhiều hộ hiện chưa sẵn sàng chuyển đổi do lo ngại chi phí tuân thủ tăng cao, thủ tục phức tạp và chưa nhìn thấy rõ lợi ích thực tế khi trở thành doanh nghiệp.
Liên quan đến mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng cần tạo ra động lực kinh tế thực chất để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thay vì gây áp lực bằng các biện pháp hành chính.
Theo VCCI, để thúc đẩy quá trình này, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa quy định, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời xây dựng các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và hỗ trợ chuyển đổi phù hợp với đặc thù của khu vực hộ kinh doanh.
Kỳ Thư
Nguồn: vietnamfinance.vn
